«Από το χειρουργείο στο πιάνο: Πώς η μέθοδος Barry Harris άλλαξε τη ζωή ενός χειρουργού»
Αυτό που ακολουθεί είναι μια προσωπική διαδρομή ενός χειρουργού — και η ιστορία του πώς η μέθοδος Barry Harris άλλαξε τη σχέση μου με τη μουσική. Η μέθοδος Barry Harris δεν είναι ακόμα ένα σύστημα θεωρίας· είναι ένας τρόπος να καταλάβεις τη jazz από μέσα.
Παίζω μουσική από τα δέκα μου χρόνια. Ξεκίνησα με βιολί και θεωρία στο Ωδείο Αθηνών, κοντά στους Νίκολη, Σέμση, Τζοάννου και Τσολάκη, και πολύ σύντομα πέρασα στο πιάνο, παίζοντας ελληνικά τραγούδια του Χατζιδάκι, του Ξαρχάκου και του Λοΐζου. Κυρίως αυτοδίδακτος, «με το αυτί», όπως λέμε.
Η αρμονία και η ρυθμολογία μου παρέμειναν για χρόνια φτωχές, όμως η ψυχή που έβγαινε στο πιάνο ήταν αρκετή για να δώσει ζωή σε ολόκληρα βράδια γιορτής. Συχνά κατέληγα να παίζω για είκοσι ή τριάντα ανθρώπους που τραγουδούσαν και χόρευαν γύρω μου, χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται ότι δεν είχα ποτέ εκπαιδευθεί συστηματικά στο πιάνο.
Στην Πράγα, ως φοιτητής Ιατρικής, έκανα μεγάλο αγώνα για να κρατήσω ζωντανή αυτή την επαφή. Όταν το επέτρεπε το πρόγραμμα, κατέβαινα το μεσημέρι σε ένα δημοτικό σχολείο κοντά στη σχολή και έκανα μάθημα με τον καθηγητή Malinek. Σε εκείνον χρωστάω τις πρώτες μου ασκήσεις κλασικού πιάνου, μερικά απλά πρελούδια, εύκολες σονατίνες και το πρώτο μου δίφωνο του Bach.
Παράλληλα έμαθα μόνος μου να παίζω τα ίδια ελληνικά κομμάτια στην κιθάρα. Με συμφοιτητές που έπαιζαν μπουζούκι, το ρεπερτόριο άνοιξε προς το ελαφρολαϊκό και το ρεμπέτικο. Και τότε, στις φοιτητικές βραδιές, η μουσική λειτουργούσε όπως πάντα: ως τρόπος να βρεθούν οι άνθρωποι κοντά. Το αποκορύφωμα εκείνων των χρόνων ήταν ότι εργάστηκα για τρεις μήνες ως πιανίστας σε εστιατόριο, συνοδεύοντας τραγουδίστρια.
Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, γράφτηκα σε ένα συνοικιακό ωδείο κοντά στο πατρικό μου. Το ωδείο έκλεινε εκείνη την εποχή και πρέπει να ήμουν μάλλον ο τελευταίος μαθητής της ηλικιωμένης κυρίας που το είχε. Εκεί είχα την ευκαιρία να γυρίσω ξανά στα βασικά: Hanon, Czerny, Schmitt, Lemoine, Diabelli. Συνέχιζα να παίζω, να γράφω μικρά κομμάτια αφιερωμένα σε ανθρώπους και στιγμές της ζωής μου, και φυσικά να κάθομαι στο πιάνο στις γιορτές, για να τραγουδούν οι γονείς και να χορεύουν τα αδέρφια και τα ξαδέρφια μου.
Με ακούσματα από Ντβόρζακ, Σοπέν και Ραχμάνινοφ, και αργότερα με τζαζ και λάτιν τζαζ στην Πράγα, ένιωθα όλο και πιο έντονα τους τεχνικούς μου περιορισμούς. Αυτές οι μουσικές μού φαίνονταν ονειρικές αλλά απροσπέλαστες. Σαν να ανήκαν σε έναν κόσμο όπου μπορούσαν να μπουν μόνο οι «πραγματικοί» μουσικοί.
Ένα τηλεφώνημα
Ένα βράδυ, σε μια πολύ δύσκολη ώρα στο γραφείο μου μέσα στο νοσοκομείο, λίγους μήνες πριν παραιτηθώ από τη θέση που κατείχα επί έντεκα συναπτά έτη, βρήκα το website του κυρίου Μαστρογιαννίδη και του τηλεφώνησα.
Ο Χρήστος με υποδέχτηκε από την πρώτη ημέρα με το ίδιο ακριβώς στυλ που έχει και σήμερα, ύστερα από εννέα χρόνια μαθημάτων: φιλικός, προσηνής, με γνώση που δεν την επιδεικνύει αλλά προσπαθεί να τη μεταδώσει. Το κυριότερο ήταν ότι με έπεισε από το πρώτο μάθημα πως η μουσική είναι για όλους. Πως ποτέ δεν είναι αργά. Ήμουν ήδη σαράντα ετών. Κι όμως, από τότε, κάθε φορά που θα τον συναντούσα, θα μάθαινα κάτι καινούριο.
Από νωρίς εντόπισε σε μένα μια αρετή — την έμφυτη μουσικότητα προς το Ωραίο — αλλά και πολλές ελλείψεις: προβλήματα με τις παρτιτούρες, ξεχασμένη θεωρία, κενά στην αρμονία, κακή σχέση με τον ρυθμό, άναρχο παίξιμο χωρίς επαναληψιμότητα. Δεν με άφησε ούτε να επαναπαυθώ στην ευκολία του «παίζω με την ψυχή», ούτε όμως με καταδίκασε ως χομπίστα ανεπίδεκτο μαθήσεως.
Και κάτι ακόμη σημαντικό: στο πρώτο μάθημα έπαιξα jazz. Και μάλιστα Herbie Hancock. Αυτό με ξεσήκωσε. Επιτέλους άκουγα από τα δικά μου χέρια πράγματα που μέχρι τότε πίστευα ότι μπορούσα μόνο να ακούσω σε δίσκους.
Μεθοδικά, αλλά χωρίς πίεση
Ο Χρήστος με έβαλε από νωρίς στα jazz standards, στη θεωρία και την αρμονία της jazz, στη ρυθμολογία, στα voicings, και αργότερα στο comping και στον αυτοσχεδιασμό. Μεθοδικά, αλλά χωρίς πίεση. Με πλήρη κατανόηση των απαιτήσεων της δικής μου καθημερινότητας: είμαι γενικός χειρουργός, εργάζομαι σε έξι νοσοκομεία, έχω άδεια άσκησης σε τρεις χώρες και εξειδίκευση στη ρομποτική χειρουργική.
Για έναν χειρουργό, η μουσική δεν είναι τόσο μακρινή όσο ίσως φαίνεται. Και τα δύο απαιτούν πειθαρχία, λεπτή κίνηση, ακρόαση της σιωπής, ρυθμό, συγκέντρωση και ταπεινότητα. Στο χειρουργείο, όπως και στη μουσική, πρέπει να ξέρεις πότε να προηγηθείς, πότε να ακολουθήσεις, πότε να μείνεις σιωπηλός και πότε να πάρεις την ευθύνη της επόμενης φράσης.
Η μέθοδος Barry Harris: ένα δώρο
Το μεγαλύτερο δώρο του Χρήστου, όταν άρχισα να καταλαβαίνω πού είχα μπει και πόσα λίγα γνώριζα, ήταν η εισαγωγή στη μέθοδο Barry Harris. Η μέθοδος Barry Harris είναι μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της jazz αρμονίας — και ταυτόχρονα ένα κλειδί που ξεκλειδώνει πράγματα που νόμιζες απρόσιτα.
Με τη μέθοδο Barry Harris, αυτή η απρόσιτη μουσική που νόμιζα ότι ήταν για λίγους, αυτά τα εξωτικά voicings που μας μαγεύουν στη jazz των Χριστουγέννων, έγιναν κάτι που μπορούσε να έρθει στα δικά μου δάχτυλα. Όταν μπει κανείς στη λογική με τις συγχορδίες με έκτες και τα Brothers & Sisters, η μαγεία δεν έχει τέλος.
Ο ίδιος ο Barry είναι απολαυστικός στα βίντεό του, όταν γελάει με την έκπληξη των μαθητών του για το πόσο απλή ήταν τελικά η θεωρία πίσω από όλα αυτά. Η πράξη, βέβαια, παραμένει πάντα αποτέλεσμα σκληρής δουλειάς στο πιάνο — και η μέθοδος Barry Harris δεν αποτελεί εξαίρεση από αυτόν τον κανόνα.
Δάσκαλος, φίλος, ψυχοθεραπευτής
Ο Χρήστος είναι καλός φίλος, εξαιρετικός δάσκαλος με τη μοντέρνα και την κλασική έννοια του όρου, ακούσιος ψυχοθεραπευτής του μαθητή, και μοναδικό πρότυπο αυθεντικού καλλιτέχνη με ήθος, όραμα και σαφείς στόχους.
Μου παρουσίασε τη μουσική όπως υποψιαζόμουν κι εγώ ότι τελικά εξυψώνει τον άνθρωπο: όχι ως κάτι που συμβαίνει ανάμεσα σε έναν σολίστα και απλούς θεατές, αλλά ως κάτι που γεννιέται μπροστά σε ένα πιάνο, μεταξύ φίλων που ζουν μέσα στη στιγμή και τη διασκεδάζουν πολύ.
Με απόλυτο σεβασμό στα παλιά και στα νέα ιερά τέρατα του χώρου, διδάσκει πώς να ψάξεις, να επεκτείνεις και να αναδείξεις το δικό σου ταλέντο. Πώς να μη ζήσεις απλώς ρυθμίζοντας το volume στο αυτοκίνητο, αποχαυνωμένος από το ταλέντο των άλλων, αλλά να τολμήσεις να βρεις τη δική σου φωνή.
Σε ευχαριστούμε, Δάσκαλε.
Σχετικά με τον συγγραφέα
Σάββας Κ. Χειρίδης, MD, MSc, PhD, FACS
Γενικός Χειρουργός εξειδικευμένος στη Λαπαροσκοπική, Ρομποτική και Βαριατρική Χειρουργική. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Καρόλου της Πράγας και είναι Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ένας από τους πρώτους χειρουργούς που εκπαιδεύθηκαν στη Ρομποτική Χειρουργική στην Ελλάδα, με συνολική εμπειρία που ξεπερνά τις 4.500 επεμβάσεις. Επίκουρος Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Το 2011 εκπαιδεύθηκε πρώτος παγκοσμίως στη Ρομποτική Χειρουργική Μιας Τομής στη Γαλλία. Έχει μιλήσει ως προσκεκλημένος ομιλητής σε διεθνή συνέδρια σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική, και το 2017 ήταν ομιλητής στο TEDxPatras με θέμα «Στιγμές Ρομποτικής Χειρουργικής». Είναι Fellow του Αμερικανικού Κολλεγίου Χειρουργών (FACS).
Παίζει πιάνο από τα δέκα του χρόνια. Στις σπουδές του δίπλα στον Χρήστο Μαστρογιαννίδη, η μέθοδος Barry Harris έπαιξε καθοριστικό ρόλο.
Σημείωμα του εκδότη: Το άρθρο αυτό φιλοξενείται στο jazzteaching.gr από τον Δρ. Σάββα Χειρίδη. Είναι μια εμπειρία που με τιμά βαθιά. Ευχαριστώ τον Σάββα για την εμπιστοσύνη όλων αυτών των χρόνων — και για τη γενναιοδωρία να μοιραστεί τη διαδρομή του με τους αναγνώστες του site. — Χρήστος Μαστρογιαννίδης
Θες να μάθεις jazz πιάνο με τη μέθοδο Barry Harris;
Γράψου στο jazz piano newsletter και πάρε εβδομαδιαία ασκήσεις, voicings και ιδέες για τη μελέτη σου — απευθείας στο email σου.
