Map Out: Ποια Κλίμακα Παίζεις σε Κάθε Συγχορδία
Αυτοσχεδιασμός · Barry Harris
«Ο χάρτης είναι το σημείο όπου ο αυτοσχεδιασμός σταματάει να είναι μαντεψιά.»
Πριν ένας μαθητής μου αυτοσχεδιάσει σε ένα κομμάτι, του ζητάω κάτι που δεν έχει καμία σχέση με έμπνευση: να μου φέρει τον χάρτη του. Ένα lead sheet όπου κάτω από κάθε κομμάτι της αρμονίας είναι γραμμένη μία κλίμακα. Το λέμε map out. Απαντάς στο ερώτημα «ποια κλίμακα σε κάθε συγχορδία» πριν παίξεις την πρώτη νότα. Μοιάζει με σχολική άσκηση, αλλά είναι το σημείο όπου ο αυτοσχεδιασμός σταματάει να είναι μαντεψιά. Σε αυτό το άρθρο σού δείχνω τους κανόνες που χρησιμοποιώ, πώς γράφεις τον χάρτη, και δύο πραγματικά παραδείγματα από τα μαθήματά μου.
Τι είναι το map out
Map out σημαίνει ότι πριν παίξεις, ξέρεις για κάθε συγχορδία, ή για κάθε ii–V, ποια κλίμακα είναι το υλικό σου. Όχι πέντε επιλογές. Μία. Το αυτί και τα χέρια χρειάζονται πρώτα σιγουριά, και μετά ελευθερία.
Το καλό νέο είναι ότι οι επιλογές είναι λίγες. Στα περισσότερα standards θα χρειαστείς έξι περιπτώσεις, και τρεις από αυτές καλύπτουν σχεδόν όλο το κομμάτι. Ο χάρτης δεν σου λέει τι να παίξεις. Σου λέει πού βρίσκεσαι.
Οι έξι κανόνες: ποια κλίμακα σε κάθε συγχορδία
| Τι βλέπεις | Ποια κλίμακα | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Imaj7 και κάθε διατονική συγχορδία σε μείζονα (iii, vi, IV…) | Η μείζονα κλίμακα της τονικότητας | Em7, Am7, Fmaj7 σε C → C μείζονα |
| ii–V σε μείζονα | Η dominant κλίμακα της V, και για τις δύο συγχορδίες | Dm7 G7 → G dominant |
| ii–V σε ελάσσονα | Κατά τον Barry: η dominant της σχετικής μείζονας με δίεση στην 1η βαθμίδα (1♯). Ίδιες νότες με την αρμονική ελάσσονα της τονικής | Dm7♭5 G7 → B♭ dominant με 1♯ (B C D E♭ F G A♭) |
| Τονική minor 6 (im6) | Η μελωδική ελάσσονα | Cm6 → C μελωδική ελάσσονα |
| Διατονικές συγχορδίες σε ελάσσονα | Η φυσική ελάσσονα της τονικότητας | A♭maj7, Fm7 σε Cm → C φυσική ελάσσονα |
| Ελαττωμένες (°7) | Η diminished κλίμακα: τόνος, ημιτόνιο | C♯°7 → C♯ diminished |
Γιατί μία κλίμακα για όλο το ii–V
Η Dm7 και η G7 μοιράζονται σχεδόν όλες τις νότες τους. Αν αλλάζεις κλίμακα σε κάθε συγχορδία, κόβεις τη φράση στη μέση. Αν σκέφτεσαι το ii–V σαν ένα πράγμα, τη G7 με την προετοιμασία της, η γραμμή σου έχει έναν στόχο: τη λύση. Ο Barry Harris τα έβλεπε σχεδόν όλα μέσα από τη δεσπόζουσα, και γι’ αυτό ονομάζουμε την κλίμακα από τη V: G dominant, δηλαδή G A B C D E F.
Το ii–V σε ελάσσονα: δύο τρόποι να το δεις
Εδώ ακολουθώ τον Barry Harris, που ήθελε να τα βλέπει όλα μέσα από τη δεσπόζουσα. Πάρε το Am7♭5 D7 που πηγαίνει στη Gm. Η σχετική μείζονα της Gm είναι η B♭, και η δεσπόζουσά της είναι η F7. Παίρνεις λοιπόν την F dominant (F G A B♭ C D E♭) και βάζεις δίεση στην πρώτη βαθμίδα: το F γίνεται F♯. Αυτή είναι η F dominant με 1♯: F♯ G A B♭ C D E♭.
Γιατί δίεση στην πρώτη βαθμίδα; Γιατί το F♯ είναι ο προσαγωγέας της Gm: η νότα που τραβάει προς το G και κάνει τη λύση να ακούγεται. Όλη η υπόλοιπη κλίμακα μένει η γνωστή F dominant, που ήδη ξέρεις από το ii–V σε B♭. Δεν μαθαίνεις κάτι καινούργιο. Αλλάζεις μία νότα.
Αν έχεις μάθει την αρμονική ελάσσονα, θα δεις ότι είναι ακριβώς οι ίδιες επτά νότες: G A B♭ C D E♭ F♯. Ο ήχος είναι ίδιος. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος που σκέφτεσαι. Με τη ματιά του Barry κρατάς ένα σύστημα για όλα: κάθε ii–V, σε μείζονα ή σε ελάσσονα, είναι μια dominant κλίμακα.
Πώς γράφεις τον χάρτη
Map out σε τρία βήματα
- Βρες τις τονικότητες. Πού είναι το «σπίτι» σε κάθε ενότητα; Μείζονα ή ελάσσονα;
- Βάλε αγκύλες στα ii–V. Κάθε ii–V είναι ένα κομμάτι. Σημείωσε αν λύνεται σε μείζονα ή σε ελάσσονα. Ό,τι μένει είναι τονική, διατονική ή ελαττωμένη.
- Γράψε την κλίμακα κάτω από κάθε κομμάτι. Όχι μόνο το όνομα. Γράψε τις νότες στο πεντάγραμμο: ανεβαίνεις από τη θεμέλιο ως την 7η, γυρίζεις και κατεβαίνεις στη θεμέλιο, ή στη νότα που οδηγεί στη λύση.
Το τρίτο βήμα είναι αυτό που παραλείπουν οι περισσότεροι. Το όνομα της κλίμακας το ξέρει το μυαλό. Τις νότες πρέπει να τις ξέρουν τα δάχτυλα.
Παράδειγμα 1: ii–V–I σε μείζονα και σε ελάσσονα
Αυτό είναι ένα οκτάμετρο που δίνω στους μαθητές μου πριν από οποιοδήποτε standard. Τέσσερα μέτρα σε B♭ μείζονα, τέσσερα σε G ελάσσονα. Δηλαδή ακριβώς οι δύο σχετικές τονικότητες του Autumn Leaves.

| Μέτρα | Συγχορδίες | Κλίμακα | Νότες |
|---|---|---|---|
| 1–2 | Cm7 · F7 | F dominant | F G A B♭ C D E♭ |
| 3–4 | B♭maj7 · B♭6 | B♭ μείζονα | B♭ C D E♭ F G A |
| 5–6 | Am7♭5 · D7(♭5♯9) | F dominant με 1♯ | F♯ G A B♭ C D E♭ |
| 7–8 | Gm6 | G μελωδική ελάσσονα | G A B♭ C D E F♯ |
Πρόσεξε πώς το γράφω στο πεντάγραμμο στα μέτρα 5–6: ξεκινάω από το F, ανεβαίνω ως το E♭, και στο κατέβασμα καταλήγω στο F♯, που λύνεται στο G του επόμενου μέτρου. Η δίεση εμφανίζεται εκεί που έχει λόγο: λίγο πριν τη λύση. Στο μέτρο 7, η G μελωδική ελάσσονα φέρνει το E και το F♯: εκεί ακούς πόσο πιο φωτεινή είναι η τονική minor 6 μετά το ii–V.
Παράδειγμα 2: Autumn Leaves
Τώρα το ίδιο σε ένα ολόκληρο κομμάτι. Το Autumn Leaves σε G ελάσσονα είναι ουσιαστικά το Παράδειγμα 1 επαναλαμβανόμενο, με μία διαφορά που αξίζει να δεις. Εδώ το γράφω στην απλή του μορφή, χωρίς την κατάληξη με τις χρωματικές δεσπόζουσες στο τέλος.
| Μέτρα | Συγχορδίες | Κλίμακα |
|---|---|---|
| 1–2, 13–14 | Cm7 · F7 | F dominant |
| 3–4, 15–16 | B♭maj7 · E♭maj7 | B♭ μείζονα |
| 5–6, 9–10, 17–18, 21–22 | Am7♭5 · D7(♭13) | F dominant με 1♯ (ίδιες νότες με τη G αρμονική ελάσσονα) |
| 7–8, 11–12, 19–20, 23–24 | Gm6 | G μελωδική ελάσσονα |
Η διαφορά: η E♭maj7. Δεν παίρνει την E♭ μείζονα. Είναι η IV βαθμίδα της B♭, άρα διατονική συγχορδία, άρα B♭ μείζονα. Αν αλλάξεις κλίμακα εκεί, «φεύγεις» από την τονικότητα που ακούει ο ακροατής.
Από τον χάρτη στον αυτοσχεδιασμό
Όταν γράψεις τον χάρτη, παίξε τον. Πρώτα μόνο τις κλίμακες, όπως τις έγραψες, με μετρονόμο στο 2 και στο 4, ώσπου να μη χρειάζεσαι το χαρτί. Μετά άρχισε να σπάς τη σειρά: ξεκίνα από άλλη νότα, άλλαξε κατεύθυνση, άφησε κενά. Οι κλίμακες γίνονται φράσεις όταν τις δουλεύεις με ρυθμό. Για αυτό το κομμάτι θα βρεις ιδέες στο άρθρο Κλίμακες πιάνο: πώς να οργανώσεις τη μελέτη σου για jazz αυτοσχεδιασμό και στον πρακτικό οδηγό για τον jazz αυτοσχεδιασμό.
Ο χάρτης των κλιμάκων και τα voicings του αριστερού χεριού είναι δύο όψεις του ίδιου πράγματος. Η G7 που λύνεται σε ελάσσονα παίρνει A♭m6 στο δεξί χέρι, και οι νότες της ανήκουν όλες στη B♭ dominant με 1♯, δηλαδή στην C αρμονική ελάσσονα. Αυτό το εξηγώ στο άρθρο Λύση της Δεσπόζουσας: 3 Voicings της V7.
Παίξε το: «Χάρτης Κλιμάκων»
Στο Practice Lab ο Swingo σού δίνει μια σειρά συγχορδιών. Ονομάζεις την κλίμακα κάθε κομματιού και μετά τη γράφεις νότα νότα. Δωρεάν, χωρίς εγγραφή.
Άνοιξε το παιχνίδιΤρία λάθη που βλέπω συχνά
Μία κλίμακα ανά συγχορδία. Dm7 → D dorian, G7 → G mixolydian, και ο μαθητής αλλάζει «κουτί» κάθε δύο χτυπήματα χωρίς να αλλάζει τίποτα στον ήχο. Σκέψου το ii–V σαν ένα κομμάτι.
Νέα κλίμακα σε κάθε maj7. Η E♭maj7 μέσα σε B♭ δεν είναι νέα τονικότητα. Πριν αλλάξεις κλίμακα, ρώτα: άλλαξε το σπίτι ή όχι;
Ο χάρτης μένει στο μυαλό. Αν δεν έχεις γράψει και παίξει τις νότες, δεν έχεις χάρτη. Έχεις μια ιδέα για χάρτη.
Συμπέρασμα
Έξι κανόνες, και οι τρεις κάνουν σχεδόν όλη τη δουλειά: μείζονα για την τονικότητα, dominant για το ii–V, η dominant της σχετικής μείζονας με 1♯ για το ii–V σε ελάσσονα. Γράψε τον χάρτη ενός κομματιού που αγαπάς, παίξε τον μέχρι να μη χρειάζεσαι το χαρτί, και μετά ξέχασέ τον. Θα είναι ήδη στα χέρια σου.
Ασκήσεις και υλικό μελέτης στο email σου
Γράψου στο newsletter του JazzTeaching.gr για νέα άρθρα, ασκήσεις και δωρεάν PDF για jazz πιάνο.
Εγγραφή στο newsletterΧρήστος Μαστρογιαννίδης
Jazz πιανίστας και εκπαιδευτικός · Berklee College of Music, Kunstuniversität Graz · Μέθοδος Barry Harris · 30 χρόνια διδασκαλίας


One Comment