Herbie Hancock: 7 Μαθήματα για Μουσικούς από τον Πιανίστα

Herbie Hancock: 7 μαθήματα για μουσικούς από τον jazz πιανίστα

«Ο Miles δεν το άκουσε ως λάθος. Το άκουσε ως κάτι που συνέβη.»

— Herbie Hancock, για τη βραδιά που έπαιξε τη «λάθος» συγχορδία

Ο Herbie Hancock (γενν. 1940) είναι από τους λίγους πιανίστες που άλλαξαν τη jazz σχεδόν σε κάθε δεκαετία: από τους δίσκους της Blue Note και το Quintet του Miles Davis στη δεκαετία του ’60, μέχρι τα Head Hunters και τα synthesizers. Σε αυτό το άρθρο δεν θα αναλύσω το παίξιμό του νότα προς νότα. Θα σταθώ σε κάτι που για μένα μετράει περισσότερο: σε όσα έχει πει ο ίδιος για το πώς σκέφτεται ένας μουσικός. Τα διάλεξα από συνεντεύξεις του, το MasterClass του και τις διαλέξεις του στο Harvard, και έδεσα το καθένα με κάτι που μπορείς να κάνεις στο πιάνο. Στα μαθήματά μου, αυτές οι ιστορίες λένε συχνά περισσότερα από μια σελίδα θεωρία.

ΠΟΡΤΡΕΤΟ — HERBIE HANCOCK

  • Πλήρες όνομα: Herbert Jeffrey Hancock
  • Γέννηση: 12 Απριλίου 1940, Σικάγο
  • Κλασική αρχή: 5 Φεβρουαρίου 1952, στα 11 του, παίζει το πρώτο μέρος από το Κοντσέρτο αρ. 26 του Mozart (K. 537) με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Σικάγου
  • Jazz: χωρίς δάσκαλο στην εφηβεία, από τους δίσκους (George Shearing, Erroll Garner, Oscar Peterson, Bill Evans). Το 1960 γίνεται μαθητής του πιανίστα Chris Anderson
  • Miles Davis Quintet: από το 1963, με Wayne Shorter, Ron Carter και Tony Williams
  • Κομβικοί δίσκοι: Takin’ Off (1962), Maiden Voyage (1965), Head Hunters (1973)
  • Δάσκαλος: το 2014 δίνει έξι διαλέξεις στο Harvard ως Norton Professor, με τίτλο «The Ethics of Jazz»

1. Το λάθος γίνεται υλικό: η «λάθος» συγχορδία και ο Miles

Ο Herbie την έχει πει πολλές φορές: σε συνεντεύξεις, στο βιβλίο του Possibilities (2014) και στην πρώτη του διάλεξη στο Harvard. Μια βραδιά με το Quintet του Miles Davis στην Ευρώπη (ο ίδιος την τοποθετεί στη Στουτγάρδη), η μπάντα έπαιζε πολύ καλά. Στη μέση ενός σόλο του Miles στο «So What», ο Herbie έπαιξε μια συγχορδία εντελώς λάθος. Ο Miles σταμάτησε για μια στιγμή, πήρε ανάσα και έπαιξε μερικές νότες που έκαναν τη συγχορδία να ακούγεται σωστή. Ο Herbie πάγωσε· για σχεδόν ένα λεπτό δεν μπορούσε να παίξει.

Χρόνια αργότερα κατάλαβε τι είχε γίνει. Ο Miles δεν άκουσε λάθος. Άκουσε ένα γεγονός, κάτι που απλώς συνέβη, και θεώρησε δική του ευθύνη να βρει κάτι που ταιριάζει. Ο Herbie το συνδέει με τον βουδισμό που ασκεί εδώ και δεκαετίες και με μια φράση που επαναλαμβάνει συχνά: να μετατρέπεις το «δηλητήριο σε φάρμακο».

Αυτό το βλέπω συνέχεια στα μαθήματα. Ο μαθητής παίζει μια νότα που δεν περίμενε, σταματάει, ζητάει συγγνώμη και ξεκινάει από την αρχή. Η μουσική όμως δεν σταματάει. Στη jazz, η νότα που αποφασίζει είναι η επόμενη.

ΣΤΟ ΠΙΑΝΟ

Όταν αυτοσχεδιάζεις πάνω σε δίσκο ή backing track, μην σταματάς ποτέ στο λάθος. Για άσκηση, παίξε σκόπιμα μια νότα έξω από τη συγχορδία και λύσε την χρωματικά, με ημιτόνιο, σε μια νότα της συγχορδίας. Έτσι το αυτί μαθαίνει ότι κάθε νότα έχει δρόμο, και το «λάθος» γίνεται απλώς μια νότα που δεν έχει λυθεί ακόμα.

2. Λιγότερες νότες, περισσότερος χώρος: τα «butter notes»

Κάποια περίοδο ο Herbie ένιωθε ότι το παίξιμό του είχε κολλήσει. Ο Miles έσκυψε και του είπε κάτι που εκείνος άκουσε ως «μην παίζεις τα butter notes». Το βούτυρο είναι λίπος, σκέφτηκε, άρα ο Miles εννοεί τα προφανή, τα περιττά. Και άρχισε να αφήνει έξω από τις συγχορδίες τις πιο «προφανείς» νότες, την 3η και την 7η. Ο ήχος άνοιξε και άφησε χώρο στη μπάντα.

Η ανατροπή ήρθε δεκαετίες μετά, στο Harvard. Κάποιος από το κοινό του είπε ότι στο βιβλίο του Miles η φράση είναι «μην παίζεις τα bottom notes», δηλαδή τις χαμηλές νότες. Ο Herbie το σχολίασε σε συνέντευξη στο WNYC: ο Miles του άνοιξε μια πόρτα, αλλά το πώς θα περάσει έπρεπε να το βρει μόνος του. Για μένα, αυτό είναι το πραγματικό μάθημα: ο δάσκαλος δείχνει την κατεύθυνση, τον δρόμο τον περπατάει ο μαθητής.

Η ΜΑΤΙΑ BARRY HARRIS

Στη μέθοδο Barry Harris, η 3η και η 7η είναι η βάση. Από εκεί ξεκινούν τα shell voicings και εκεί πατάει όλη η φωνητική κίνηση. Γι’ αυτό λέω στους μαθητές μου: τις αφαιρείς όταν τις ξέρεις, όχι πριν. Ο Herbie μπορούσε να τις αφήσει έξω επειδή τις άκουγε ούτως ή άλλως. Δεν είναι αντίφαση. Είναι διαφορετικό εργαλείο για διαφορετική μουσική.

3. Άκου πρώτα, μετά απάντησε

Στο MasterClass του, ο Herbie ξεκινά τον αυτοσχεδιασμό από την πιο απλή ιδέα: ακούς και μετά αντιδράς. Ακούγεται αυτονόητο. Στην πράξη, οι περισσότεροι μαθητές που βλέπω παίζουν αυτό που έχουν ετοιμάσει, ό,τι κι αν κάνει η μπάντα. Η ιστορία με τον Miles στην ουσία αυτό είναι: ο Miles άκουσε, και γι’ αυτό μπόρεσε να απαντήσει.

Η ακρόαση δεν είναι κάτι που κάνεις μόνο όταν βάζεις δίσκο στο σπίτι. Είναι κομμάτι του παιξίματος. Έχω γράψει αναλυτικά για το παθητικό και ενεργητικό listening, και εδώ ισχύει ακριβώς το ίδιο.

ΣΤΟ ΠΙΑΝΟ

Βάλε έναν δίσκο ή ένα backing track σε ένα blues. Παίξε δύο μέτρα, σώπασε δύο μέτρα και άκου. Η επόμενη φράση σου πρέπει να ξεκινά από κάτι που άκουσες στα δύο μέτρα της σιωπής: ένα ρυθμικό μοτίβο του ντράμερ, μια νότα του μπάσου, μια απάντηση στη δική σου προηγούμενη φράση.

4. Ο δίσκος είναι ο πρώτος δάσκαλος

Στην εφηβεία του ο Herbie δεν είχε δάσκαλο jazz. Όταν άκουσε έναν νεαρό πιανίστα να αυτοσχεδιάζει και τον ρώτησε πώς να το μάθει, εκείνος του πρότεινε δίσκους του George Shearing. Ο Herbie τους βρήκε τελικά στο ίδιο του το σπίτι, στη συλλογή της μητέρας του. Έμαθε ακούγοντας και παίζοντας πάνω στους δίσκους: Shearing, Erroll Garner, Oscar Peterson, Bill Evans.

Το 1960 άκουσε μία φορά στο Σικάγο τον πιανίστα Chris Anderson και τον παρακάλεσε να τον πάρει μαθητή. Τον αναφέρει μέχρι σήμερα ως τον «γκουρού» του στην αρμονία. Η σειρά έχει σημασία: πρώτα το αυτί και η αντιγραφή από τους δίσκους, μετά ένας δάσκαλος που εξηγεί και οργανώνει αυτό που ήδη ακούς.

Αν θέλεις να το δουλέψεις μεθοδικά, έχω γράψει έναν οδηγό για transcription στο jazz πιάνο, φράση προς φράση και όχι ολόκληρα σόλο.

5. Έξω από τη ζώνη άνεσης

Σε συνέντευξη στο JamBase (2007) ο Herbie είπε ότι, αν δεν δέχεται πρόκληση, ίσως δουλεύει σε μια περιοχή όπου είναι υπερβολικά άνετος. Και πρόσθεσε ότι αυτό το είχε μάθει από τον Miles, που τους ζητούσε να δουλεύουν έξω από τη ζώνη άνεσης.

Η καριέρα του το δείχνει: hard bop στη Blue Note, modal jazz με τον Miles, Fender Rhodes και synthesizers, funk με τους Headhunters, το «Rockit» το 1983. Δεν χρειάζεται να κάνεις τα ίδια. Στη μελέτη όμως η ζώνη άνεσης έχει πολύ συγκεκριμένη μορφή: να ξαναπαίζεις κάθε μέρα ό,τι ήδη ξέρεις, στις τονικότητες που ήδη ξέρεις.

ΣΤΟ ΠΙΑΝΟ

Κάθε εβδομάδα διάλεξε ένα πράγμα που αποφεύγεις: μια τονικότητα με πολλές αλλοιώσεις, ένα τέμπο πιο αργό απ’ ό,τι σου αρέσει, ή ένα groove που δεν σου είναι οικείο. Το «Watermelon Man» και το «Cantaloupe Island» είναι ιδανικά για να δουλέψεις ένα straight-eighths funk groove αν παίζεις μόνο swing.

6. Στη jazz δεν κρίνουμε· κάνουμε το καθετί να δουλέψει

Μιλώντας για τις διαλέξεις του στο Harvard, ο Herbie εξήγησε στη Jerusalem Post (2017) ποια είναι για εκείνον η ηθική της jazz: δεν κρίνουμε τι παίζει ο καθένας, προσπαθούμε να κάνουμε τα πάντα να δουλέψουν, να γίνουν κομμάτι της μουσικής. Μοιραζόμαστε ιδέες, δεν ανταγωνιζόμαστε.

Αυτή είναι η καρδιά του comping. Ο πιανίστας που συνοδεύει δεν είναι εκεί για να «διορθώνει» τον σολίστα με τη δική του αρμονία. Είναι εκεί για να ακούει τι προτείνει ο άλλος και να το στηρίζει, ακόμα κι όταν δεν είναι αυτό που περίμενε. Ακριβώς όπως έκανε ο Miles με τη συγχορδία του Herbie.

7. Άνθρωπος πρώτα, μουσικός μετά, και μαθητής για πάντα

Όταν ανέλαβε τις διαλέξεις του Harvard το 2014, ο Herbie είπε στην Harvard Crimson ότι δεν είναι κατά βάση μουσικός, αλλά κατά βάση άνθρωπος. Στο JamBase το είχε πει ακόμα πιο απλά: η μουσική είναι αυτό που κάνει, όχι αυτό που είναι. Γι’ αυτό προσεγγίζει τη μουσική από τη θέση του ανθρώπου και όχι του «μουσικού».

Και κάτι ακόμα, από το τελευταίο κεφάλαιο του MasterClass του: ακούει πολύ νεότερους μουσικούς και ανοίγεται στις ιδέες τους, γιατί μαθαίνει πολλά από αυτούς. Και ρωτάει: ποιος κερδίζει από αυτό; Ο ίδιος. Το ίδιο περιγράφει και για τον Miles, που άφηνε τους νεαρούς της μπάντας του να τον επηρεάζουν.

Μετά από 30 χρόνια διδασκαλίας, αυτό το νιώθω πολύ κοντά μου. Μαθαίνω από τους μαθητές μου κάθε εβδομάδα. Ο καλός δάσκαλος δεν παύει ποτέ να είναι μαθητής.

Στο πιάνο: τα sus4 του «Maiden Voyage» με τη ματιά Barry Harris

Το «Maiden Voyage» (1965) είναι από τα πρώτα jazz standards που χτίζονται σχεδόν αποκλειστικά πάνω σε sus4 συγχορδίες. Ο ίδιος ο Herbie το χρησιμοποιεί στο MasterClass του για να διδάξει το sus4. Με τη λογική Barry Harris δεν χρειάζεσαι καινούργιο «σύστημα» για να το παίξεις:

ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ

  1. D7sus4 = Am7 πάνω από το D. Και το Am7 έχει τις ίδιες νότες με το C6. Άρα: αριστερό χέρι D στο μπάσο, δεξί χέρι ένα voicing του C6.
  2. Κίνησε το δεξί χέρι στην κλίμακα του C6 με την ελαττωμένη (C D E F G G# A B): C6 → ελαττωμένη (D F G# B) → C6 στην επόμενη αναστροφή, πάντα πάνω από το D.
  3. F7sus4 = Cm7 πάνω από το F, δηλαδή Eb6 πάνω από το F. Κάνε την ίδια κίνηση με την κλίμακα του Eb6 και την ελαττωμένη της.
  4. Παίξε με τον δίσκο: λίγες νότες, πολύς χώρος (μάθημα 2), και άκου τι κάνει η μπάντα πριν απαντήσεις (μάθημα 3).

Αν δεν έχεις δουλέψει ακόμα τα voicings της 6ης, ξεκίνα από το άρθρο για τα Barry Harris voicings και τις συγχορδίες της 6ης. Θα δεις ότι ο «μοντέρνος» ήχος του sus4 είναι κάτι που τα δάχτυλά σου ήδη ξέρουν.

Από πού να ξεκινήσεις: 6 ηχογραφήσεις

  • Takin’ Off (Blue Note, 1962): το «Watermelon Man», ο πρώτος του δίσκος ως leader
  • Empyrean Isles (Blue Note, 1964): το «Cantaloupe Island»
  • Maiden Voyage (Blue Note, 1965): το «Maiden Voyage» και το «Dolphin Dance»
  • Miles Davis, Miles Smiles (Columbia, 1966): το Second Great Quintet σε όλη του τη δύναμη
  • Speak Like a Child (Blue Note, 1968): ο Herbie ως ενορχηστρωτής
  • Head Hunters (Columbia, 1973): το «Chameleon» και η στροφή στο funk

Δες τον Herbie να λέει την ιστορία

Τίποτα δεν συγκρίνεται με το να την ακούσεις από τον ίδιο. Πρόσεξε πώς περιγράφει το πάγωμα μετά τη συγχορδία, και πώς χρειάστηκε χρόνια για να καταλάβει τι έκανε ο Miles.

Το βίντεο είναι στα αγγλικά.

Τι κρατάμε από τον Herbie Hancock

  • Η επόμενη νότα αποφασίζει αν η προηγούμενη ήταν λάθος.
  • Λιγότερες νότες αφήνουν χώρο. Αλλά πρώτα μαθαίνεις αυτές που θα αφήσεις έξω.
  • Ακούς πρώτα, απαντάς μετά.
  • Ο δίσκος είναι ο πρώτος σου δάσκαλος.
  • Η μελέτη χρειάζεται πρόκληση, όχι επανάληψη του γνωστού.
  • Στη μπάντα δεν κρίνουμε· κάνουμε το καθετί να δουλέψει.
  • Είσαι άνθρωπος πριν είσαι μουσικός, και μαθητής για πάντα.

Αυτά δεν μαθαίνονται από ένα βίντεο ή από μια λίστα. Μαθαίνονται σιγά σιγά, στο πιάνο, με τον δικό σου ρυθμό. Γι’ αυτό στα μαθήματά μου δουλεύουμε με μέθοδο προσαρμοσμένη σε κάθε μαθητή, από τον αρχάριο μέχρι τον προχωρημένο.

Πηγές

Μια ιδέα για τη jazz κάθε μήνα

Γράψου στο newsletter του JazzTeaching.gr και πάρε νέα άρθρα, ασκήσεις και δωρεάν υλικό για το jazz πιάνο, κατευθείαν στο email σου.

Γράψου στο Newsletter
ΧΜ

Χρήστος Μαστρογιαννίδης

Jazz Pianist & Educator · Berklee College of Music · Kunst Universität Graz · 30 χρόνια διδασκαλίας με τη μέθοδο Barry Harris

Similar Posts

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *