Jazz Πιανίστες ανά Δεκαετία: 44 Άλμπουμ από το 1930

Μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούω από μαθητές είναι «ποιους jazz πιανίστες να ακούσω;». Η απάντησή μου είναι αυτή η λίστα: 44 jazz πιανίστες, από τον Art Tatum το 1933 μέχρι τον Fred Hersch το 2024, χωρισμένοι ανά δεκαετία, με ένα χαρακτηριστικό άλμπουμ για τον καθένα. Δεν είναι πλήρης — δεν θα μπορούσε να είναι. Είναι προσωπική: οι πιανίστες που προτείνω στα μαθήματά μου, γιατί ο καθένας διδάσκει κάτι συγκεκριμένο.

Για κάθε δεκαετία θα βρεις ένα σύντομο ιστορικό πλαίσιο, έναν πίνακα με πιανίστα, άλμπουμ και τι να προσέξεις, και μία πρακτική άσκηση για να φέρεις αυτό που ακούς στο πιάνο σου. Στο τέλος υπάρχει όλη η λίστα σε PDF, δωρεάν.

Γιατί η ακρόαση είναι κομμάτι της μελέτης

Η jazz είναι πρώτα απ’ όλα προφορική παράδοση. Πριν υπάρξουν βιβλία θεωρίας και μέθοδοι, οι μουσικοί μάθαιναν βάζοντας τον δίσκο ξανά και ξανά, μέχρι να μπορούν να τραγουδήσουν και να παίξουν αυτό που άκουγαν. Ο εθνομουσικολόγος Paul Berliner, στο βιβλίο του Thinking in Jazz (University of Chicago Press, 1994), κατέγραψε μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις ακριβώς αυτό: ότι η ακρόαση και η μίμηση των ηχογραφήσεων είναι ο βασικός δρόμος με τον οποίο οι jazz μουσικοί χτίζουν τη γλώσσα τους.

Γι’ αυτό λέω στους μαθητές μου ότι η ακρόαση δεν είναι κάτι που κάνεις «όταν έχεις χρόνο». Είναι μελέτη. Ένα voicing που διάβασες σε ένα βιβλίο μένει θεωρία· το ίδιο voicing, όταν το έχεις ακούσει στο αριστερό χέρι του Wynton Kelly, γίνεται ήχος που ξέρεις πού ανήκει.

Αυτό δεν είναι αντίθετο με την κλασική εκπαίδευση — είναι συμπληρωματικό. Ένας κλασικός πιανίστας ακούει ερμηνείες για να καταλάβει πώς ζωντανεύει μια παρτιτούρα. Στη jazz κάνουμε το ίδιο, με μια διαφορά: ακούμε για να μάθουμε όχι μόνο να αναπαράγουμε, αλλά και να δημιουργούμε.

Πώς να χρησιμοποιήσεις αυτή τη λίστα: η μέθοδος σε 4 βήματα

Δεν χρειάζεται να πας με χρονολογική σειρά. Πήγαινε εκεί που σε τραβάει το αυτί σου. Αυτό που έχει σημασία είναι ο τρόπος:

1. Άκου ολόκληρο το άλμπουμ, αρκετές φορές. Χωρίς πιάνο, χωρίς να αναλύεις. Άφησε τον ήχο, το groove και το ύφος να σου γίνουν οικεία.
2. Διάλεξε ένα κομμάτι — ή έστω μία φράση. Κάτι που σου έμεινε στο μυαλό. Δύο μέτρα αρκούν.
3. Τραγούδησέ τη πριν την παίξεις. Αν δεν μπορείς να την τραγουδήσεις, δεν την έχεις ακούσει ακόμα αρκετά. Εδώ δουλεύει μεθοδικά το αυτί, χωρίς μαντεψιές.
4. Βγάλ’ τη στο πιάνο και παίξε μαζί με την ηχογράφηση. Όχι μόνο τις νότες: το timing, τους τονισμούς, τον χώρο ανάμεσα στις φράσεις.

Μία φράση που έχεις βγάλει μόνος σου αξίζει περισσότερο από δέκα που διάβασες σε transcription. Και, όπως σε όλη τη μελέτη, το groove έρχεται πριν από την ταχύτητα: πρώτα να κάθεται σωστά στο beat, μετά να γίνει γρήγορη.

1930–1940: Οι πρώτοι jazz πιανίστες, από το swing στο bebop

1930s: Η εποχή του swing και των 78 στροφών

Τη δεκαετία του 1930 οι δίσκοι ήταν 78 στροφών, με περίπου τρία λεπτά μουσικής ανά πλευρά. Γι’ αυτό εδώ προτείνω ηχογραφήσεις και συλλογές, όχι «άλμπουμ» με τη σημερινή έννοια. Το πιάνο λειτουργεί ακόμα σαν ολόκληρη ορχήστρα: το αριστερό χέρι κρατάει μπάσο και αρμονία με το stride, το δεξί λέει τη μελωδία. Αν θέλεις να καταλάβεις από πού έρχεται το swing feel, ξεκινάς από εδώ.

Αν μείνεις σε έναν μόνο από αυτούς, ας είναι ο Count Basie. Είναι η καλύτερη απόδειξη ότι στη jazz η σιωπή και η οικονομία είναι δομικά στοιχεία της μουσικής, όχι απουσία της.

1940s: Η γέννηση του bebop

Στα μέσα της δεκαετίας του 1940, σε clubs της Νέας Υόρκης όπως το Minton’s Playhouse, γεννιέται το bebop: γρηγορότερα tempi, πιο πυκνή αρμονία, μακριές γραμμές στο δεξί χέρι και ένα αριστερό που αφήνει το stride και περνά σε σύντομα shell voicings. Από εδώ ξεκινά η γλώσσα που μελετάμε με τη μέθοδο Barry Harris.

Ο Bud Powell είναι ο πιανίστας πάνω στον οποίο ο Barry Harris έχτισε μεγάλο μέρος της διδασκαλίας του. Όταν ακούς τις γραμμές του, ακούς στην πράξη τη λογική που εξηγώ στη θεωρία των Family Chords του Barry Harris. Και ο Monk αξίζει μια ολόκληρη μελέτη μόνος του — έχω συγκεντρώσει τις 25 συμβουλές του Thelonious Monk προς τους μουσικούς, που λένε πολλά για το πώς σκεφτόταν.

1950–1960: Hard bop, piano trio και modal jazz

1950s: Το piano trio παίρνει μορφή

Τη δεκαετία του 1950 το LP επιτρέπει μεγαλύτερες ηχογραφήσεις και το piano trio — πιάνο, μπάσο, ντραμς — γίνεται αυτόνομη φόρμα. Ταυτόχρονα το hard bop φέρνει πίσω το blues και το gospel στη γλώσσα του bebop, και το ρεπερτόριο των standards παγιώνεται. Για τον jazz πιανίστα που μαθαίνει comping, αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική δεκαετία.

Red Garland και Wynton Kelly είναι, για μένα, οι δύο καλύτεροι δάσκαλοι comping σε δίσκο. Άκου πώς αφήνουν χώρο στον σολίστα και πώς «απαντούν» στις φράσεις του. Αν θέλεις να δουλέψεις αυτό το κομμάτι συστηματικά, ξεκίνα από τον οδηγό μου για το jazz piano comping.

1960s: Modal jazz και νέες αρμονικές ιδέες

Μετά το Kind of Blue (1959) η modal jazz ανοίγει τον δρόμο σε μεγαλύτερη ελευθερία στη φόρμα. Οι πιανίστες αρχίζουν να χρησιμοποιούν sus συγχορδίες, τέταρτες και voicings χωρίς root. Παράλληλα, η bebop παράδοση συνεχίζει ζωντανή — με τον Barry Harris να ηχογραφεί το 1960 στο San Francisco έναν από τους πιο «καθαρούς» bebop δίσκους που υπάρχουν.

Το Sunday at the Village Vanguard ηχογραφήθηκε στις 25 Ιουνίου 1961 με τον Scott LaFaro στο μπάσο και τον Paul Motian στα ντραμς. Ο LaFaro σκοτώθηκε σε τροχαίο λίγες μέρες αργότερα. Άκουσέ το ως συζήτηση τριών ισότιμων μουσικών — όχι ως πιανίστα με συνοδεία.

1970–1980: Solo κονσέρτα, fusion και επιστροφή στην παράδοση

1970s: Το μεγάλο solo κονσέρτο και το ακουστικό trio

Η δεκαετία του 1970 ανήκει σε μεγάλο βαθμό στο fusion και στα ηλεκτρικά πλήκτρα. Ταυτόχρονα όμως γεννιούνται μερικές από τις σημαντικότερες ακουστικές ηχογραφήσεις: τα μεγάλα σόλο κονσέρτα, όπως αυτό του Keith Jarrett στην Όπερα της Κολωνίας τον Ιανουάριο του 1975, και η επιστροφή του κλασικού trio με μουσικούς που κρατούσαν ζωντανή την παράδοση.

Ο Hank Jones είναι από τους πιανίστες που επιστρέφω συνεχώς, γιατί δείχνει ότι η ταπεινότητα είναι μουσική προϋπόθεση: ποτέ μια νότα παραπάνω από όσο χρειάζεται. Έχω γράψει αναλυτικά τι μπορείς να μάθεις από αυτόν στο άρθρο για τα μαθήματα jazz piano από τον Hank Jones.

1980s: Οι «Young Lions» και η επανασύνδεση με την παράδοση

Τη δεκαετία του 1980 μια νέα γενιά μουσικών επιστρέφει συνειδητά στο acoustic hard bop και στο ρεπερτόριο των standards. Ταυτόχρονα, πιανίστες από την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική φέρνουν τη δική τους φωνή στη jazz.

1990–σήμερα: Νέο ρεπερτόριο, νέοι ήχοι, ζωντανή παράδοση

1990s: Το piano trio ξαναγεννιέται

Το People Time ηχογραφήθηκε τον Μάρτιο του 1991 στην Κοπεγχάγη, λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του Stan Getz. Ο Kenny Barron συνοδεύει με τόση προσοχή που κάθε συγχορδία μοιάζει να απαντά σε κάτι που μόλις ειπώθηκε. Αν θέλεις να μάθεις να συνοδεύεις, δύσκολα θα βρεις καλύτερο δίσκο.

2000s: Ευρωπαϊκές επιρροές και ανοιχτές φόρμες

2010s: Jazz, hip hop, R&B

Το Black Radio του Robert Glasper κέρδισε το 2013 το Grammy για το καλύτερο R&B άλμπουμ — ένδειξη για το πόσο φυσικά πέρασε η jazz αρμονία στη σύγχρονη pop κουλτούρα. Για τον σημερινό μαθητή είναι συχνά η πιο εύκολη «πόρτα» προς τη jazz.

2020s: Η παράδοση ζωντανή — και πιο προσβάσιμη από ποτέ

Αξίζει να το προσέξεις: ο Emmet Cohen, ένας από τους πιο δημοφιλείς νέους πιανίστες, παίζει stride — τη γλώσσα του Fats Waller από το 1934. Η λίστα κλείνει έναν κύκλο. Η παράδοση δεν είναι μουσείο· είναι το υλικό από το οποίο φτιάχνεται η καινούργια μουσική.

Από πού να ξεκινήσεις ανάλογα με το επίπεδό σου

Αν η λίστα σου φαίνεται μεγάλη, αυτή είναι η πρότασή μου ανάλογα με το πού βρίσκεσαι τώρα. Όχι ως κανόνας — ως σημείο εκκίνησης.

Ένας πιανίστας τον μήνα είναι υπεραρκετός. Άκουσε το άλμπουμ, βγάλε μία φράση, παίξε τη σε όλους τους τόνους. Σε έναν χρόνο θα έχεις δώδεκα «δασκάλους» μέσα στα χέρια σου.

Άκου πριν παίξεις

Πριν διαλέξεις τον πρώτο σου πιανίστα από τη λίστα, δες το παρακάτω video. Άκουσέ το με τον τρόπο που περιέγραψα πιο πάνω: μία φορά για τον ήχο και το groove, και μία δεύτερη για να βρεις τη φράση που σου έμεινε.